لازم به ذکر است که اين اماکن را از نزديک مشاهده نکرده ولي بعنوان يادبود از ويژه نامه زائر نقل مي نمايم.

مزار شهداي بـــدر

در يکصد و پنجاه کيلومتري جاده قديمي مدينه به مکه، دهستان يا شهرکي قرار دارد که امروزه بصورت يک مرکز صنعتي و تجارتي مهم درآمده است.  اين دهستان که رابغ ناميده مي شود صحنه جنگ بــدر، اولين نبرد و رويارويي مسلمانان صدر اسلام با قواي مشرکين بوده و هم اکنون مدفن شهداي گرانقدر بدر است.  چگونگي واقعة بدر در تمامي کتب و منابع تاريخي مضبوط است، ليکن به مناسبت موضوع بطور اجمال به آن اشاره مي گردد. 

پيامبر اکرم (ص) در رمضان سال دوم هجري، پس از آگاهي از مسير عبور کاروان بزرگ تجاري مشرکين به سرپرستي ابوسفيان، تصميم گرفتند ضمن هجوم به اين کاروان از يک طرف از لحاظ اقتصادي ضربه اي مهلک به کفار وارد آورند و از طرف ديگر با به دست آوردن غنائم، بنية اقتصادي مسلمين را تقويت کنند.  لذا پيامبر اکرم (ص) پس از بررسي جوانب امر، فرمان حرکت به سوي چاههاي بدر که در دهستان فوق الذکر قرار داشته اند را ابلاغ فرمودند. 

ابوسفيان پس از احساس خطر از سوي مسلمين، سريعاً مسير کاروان را تغيير داد و در همين هنگام مردم مکه را براي مقابله با مسلمين و دفاع از حيثيت خود به ياري فرا خواند.  کفار مکه که مترصد فرصت بودند تا کينه هاي عميق خود از مسلمين را با حمله و قلع و قمع آنان فرو نشانند با تمامي قوا و امکانات و با بسيج سپاهي يکهزار نفره و صدها اسب و شتر به محل استقرار سپاهيان اسلام عزيمت کردند.  تعداد سپاهيان اسلام در اين نبرد را 313 تن ذکرکرده اند که تنها يک يا دو نفر از آنها سواره و بقيه پياده به عرصه نبرد آمده بودند. 

پيامبر (ص) تمامي شب را در حال عبادت و راز و نياز با خدا گذرانيدند که بعدها در آن محل مسجدي بنا شد.  دو شپاه روز هفدهم يا به روايتي روز نوزدهم ماه رمضان، ابتدا ره صورت انفرادي و سپس به طور همه جانبه با يکديگر درگير شدند.  در اوائل اين نبرد سه تن از سران سپاه کفر به وسيلة حضرت علي (ع) و حمزه (ع) به هلاکت رسيدند.  در اين جنگ نابرابر، خداوند سپاهيان اسلام را با امدادهاي غيبي و لشگرياني که ديده نمي شدند، امداد فرمود و سرانجام مسلمين با ايمان قوي و استقامت قابل تحسين به پيروزي رسيدند.  صحنة درگيري غزوه بدر در حوالي دهستان رابغ قرار دارد و شهداي بدر به فاصله کمي از محل درگيري  دفن شده اند.  مزار اين شهداء با ديوارهايي محصور شده است و در 400 متري اين قبرستان جاده بدر قرار دارد.

مسجـــــــد عـــريـــش

اين مسجد که در کنار مزار شهداي بدر و در زاوية باغي مصفا و مشرف بر قنات و چاه بدر ساخته شده است محل عبادات و نماز شب پيامبر (ص) در شب نبرد بدر بوده است.

مشهـــــــد ابــــــوذر

بيابان ربذه تبعيدگاه يکي از بهترين و پاکترين صحابه رسول خدا (ص) در راه مکه، بين مدينه و ينبوع و در نزديک دهستان رابغ (سرزمين بدر) قرار دارد که راه آن منطقه از واسط جدا مي شود.  در سمت چپ اين راه مدفن ابوذر غفاري واقع شده است.  وي يکي از چهار ارکان اولية شيعه است که هيچگاه دست از امام و مقتداي خويش، علي بن ابيطالب (ع) برنداشت و همواره در دوران پيامبر (ص) با شمشير برندة زبان از جانشيني و ولايت علي (ع) دفاع و حمايت مي کرد.  از پيامبر اکرم (ص) احاديث زيادي در مورد صداقت و راستگويي و ايمان ابوذر نقل شده است.  از جمله اينکه آسمان بر کسي سايه نيفکنده و زمين کسي را بخود نديده که راستگوتر از ابوذر باشد يا اباذر تو اهل بهشتي و پس از من تو را بخاطر دوستي اهل بيت من تبعيد مي کنند و تنها خواهي مرد و در جايي ديگر فرموده اند: ابوذر تنها زندگي مي کند و تنها مي رود و تنها مي مي ميرد. 

وي زر اندوزيها و بي عدالتيهاي موجود در جامعه را سخت مورد انتقاد قرار مي داد و در اين راه متحمل صدمات فراواني مي شد.  خليفة سوم او را به شام تبعيد کرد ولي معاويه که از جانب خليفه حاکم شام بود، از خليفه خواست قبل از اينکه ابوذر براي حکومت او نيز مشکلاتي فراهم کند وي را به مدينه برگرداند.  خليفه نيز دستور داد ابوذر را بر شتري بدون جهاز سوار کرده و به وسيلة سارباني تند خو يکسره برانند. 

پس از يک شبانه روز حرکت بدون توقف، ابوذر در حالي وارد مدينه شد که گوشت رانهايش مي ريخت.  خليفه نيز او را به زادگاهش ربذه تبعيد کرد و دستور اکيد داد کسي حق مشايعت و بدرقه اش را ندارد.  ليکن علي (ع) به همراه فرزندش و عماربن ياسر به بدرقه ابوذر رفتند.  مروان بن حکم عامل و مشاور خليفه، علي (ع) را مورد اعتراض قرار داد که چرا دستور خليفه را اطاعت نکرده است. 

علي (ع) نيز به او پرخاش کرد و با تازيانه به مرکب او زد و او را فراري داد و دست بر شانة ابوذر زد و ايمانش را ستود و او را به صبر و پايداري و استقامت در راه خدا توصيه کرد.  همسر و دو فرزند ابوذر نيز همراه او به ربذه تبعيد شده بودند.  در بيابان ربذه همسر و پسر ابوذر قبل از ايشان وفات يافتند و آن مرد خدا با دختر خردسال خود در بيابان يکه و تنها ماند.  سپس او هم از دنيا رفت. 

بعد از فوت ابوذر، دختر خردسالش به جنازة پدر مي نگريست و کي گريست تا اينکه چند تن از شيعيان علي (ع) از جمله مالک اشتر و عبدالله بن مسعود در راه ربذه به او برخورد کردند و جنازة ابوذر را بخاک سپردند.  امروزه نه تنها به مدفن اين صحابي بزرگ کمترين اعتنائي نمي شود بلکه بيم آن مي رود که در آينده اي بسيار نزديک دستخوش محو و ويراني کامل قرار گيرد.

زيــــــارتگــــــــاه ابــــــــــــــواء

ابواء زيارتگاهي است در 45 کيلومتري راه مدينه به مکه که آمنـــه بنت وهب مادر گرامي رسول خدا (ص) و همسر عبدالله بن عبدالمطلب و چند تن از بزرگان و سادات در اين محل مدفونند.  هنگامي که پيامبر (ص) کودکي خردسال بود، مادر گرامي آن حضرت، از عبدالمطلب اجازه گرفت پيامبر را به نزد اقوام خود از قبيلة بني نجار که در مدينه ساکن بودند، ببرد تا آنان نيز او را ببينند. 

سپس آن بانوي بزرگوار به همراه ام ايمن و پيامبر (ص) راهي مدينه شدند و در منزل همسرشان عبدالله در مدينه که قبلاً وفات يافته بودند و در همان محل نيز دفن شده بود، سکونت گزيدند.  حضرت آمنه بنت وهب پس از اقامت يک ماهه خود در مدينه و ديدار با خويشان و بستگان عازم مکه شد و چون به ابواء رسيد به شختي مريض شده و فوت کرد.  پيکر پاک آمنه بنت وهب مادر گرامي پيامبر خدا (ص) در همان مکان به خاک سپرده شد و ام ايمن پيامبر اکرم (ص) را به مکه باز گرداند.  برخي نيز محل دفن حضرت آمنه را قبرستان ابوطالب ذکر کرده اند که ظاهراً صحيح بنظر نمي رسد و ظاهراً بايستي ايشان در همانجا که وفات يافته مدفون شده باشد.

افراد ديگري که در ابواء مدفونند عبارتند از:

  • عبدالرحمن، فرزند گرامي امام حسن مجتبي (ع)، ايشان به همراه امام حسين (ع) به حج مشرف شده بودند که در حال احرام وفات يافته و در اين مکان به خاک سپرده شده اند.
  • موسي بن نضير يکي از تابعين بزرگ و متوفي به سال 97 هـ ق.
  • محمد صالح مازندراني، شارح اصول کافي متوفي به سال 1116 هـ ق.
  • حاج سيد ميرزا حسن شهيد، فرزند سيد اسماعيل علوي ـ شاگرد برجستة شيخ مرتضي انصاري ـ که در راه بازگشت از حج به سال 1332 هـ ق. به شهادت رسيد.

زيارتگــاه ينبــــــوع

ينبوع در 212 کيلومتري راه مدينه به مکه قرار گرفته است.  از آنجا که اين قريه آب فراوان دارد آن را ينبع يا ينبوع ناميده اند.  هنگامي که پيامبر (ص) غنائم جنگي را ميان مجاهدان تقسيم مي کرد، اين مکان سهم علي (ع) شد و آن حضرت با حفر چاههايي به ايجاد نخلستان پرداخته و درآمد آن را به يتيمان و مستمندان بني هاشم اختصاص مي داد.  ايشان تا قبل از خلافت خويش عمدتاً در اين مکان سکونت يافته و به کار مشغول بودند.  امروزه در اين مکان که يکي از زيارتگاههاي مهم اما فراموش شده است، چند تن از امامزادگان و سادات جليل القدر مدفونند که معروفترين آنها عبارتند از:

  • عمرالاحراف، آخرين فرزند علي (ع)، او فردي بسيار با تقوا و داراي فضيلت بوده است و اولاد و احفادش در مصر، هند و ايران به مقامات بزرگ علمي و سياسي رسيده اند که از جمله مي توان به قاسم بن محمد، حاکم علوي طبرستان اشاره کرد.
  • علي اصغر، کوچکترين فرزند امام سجاد (ع)
  • احمدبن عون، فرزند محمد حنفيه
  • تعدادي از نوادگان امام حسن مجتبي (ع)

وادي فاطمـــــــــه (س)

اين وادي نزديک شهر مکه و نرسيده به محدوده حرم است.  در اين وادي چشمه ها و آب فراوان و نخلستانهاي زيادي وجود دارد و سنگهاي معدني بسيار عالي اين وادي در تعميرات و نوسازي مسحدالنبي و مسجدالحرام در سطح گسترده اي مورد استفاده قرار گرفته اند.  اکثر آبهاي سرد و گوارايي که در طروف پلاستيکي به زائران خدا داده مي شود از همين وادي تهيه شده و نام وادي فاطمه نيز بر آنها ديده مي شود.  البته عده اي اين قريه را با فدک اشتباه گرفته اند، در صورتي که فدک در نزديکي خيبر و در 130 کيلومتري مدينه است.